تفکر انتقادی

  • اولین حدس!
  • گره را ببین و باز کن
  • چند بازی کوتاه برای پرورش تفکر انتقادی

اولین حدس!

نام بازی : اولین حدس!
خلاصه بازی: شرکت‌کنندگان بالاتر از ۷ سال می‌توانند در فرآیند این فعالیت مشارکت‌ کنند. «اولین حدس» با این هدف طراحی شده که شرکت‌کنندگان با پیش‌فرض‌ها و پیش‌داوری‌هایی که به‌طور ناخودآگاه در ذهن آن‌ها ریشه دارد آشنا شوند و هرکدام را ریشه‌یابی کنند. تسهیلگر به هنگام این بازی سلسله گفت‌وگوهایی درباره برچسب‌زنی را تسهیلگری می‌کند. 

گره را ببین و باز کن

نام بازی: گره را ببین و باز کن

خلاصهٔ بازی: این فعالیت برای اجرا در میان دانش‌آموزان کلاس ششم ابتدایی و بالاتر طراحی شده است. دانش‌آموزان در این بازی با تمرین انتقاد سازنده یاد می‌گیرند که مشکلات اطرافشان را ببینند، ریشه‌ مشکل را پیدا کنند و برای آن راه‌حل پیشنهاد دهند. این بازی، به صورت مستقیم مهارت تفکر انتقادی دانش‌آموزان را تقویت می‌کند و به آن‌‌‌ها کمک می‌کند تا نسبت به مسائل اجتماعی اطراف خود بی‌تفاوت نباشند و با نگاهی سازنده، فعالانه، در جهت بهبود شرایط تلاش کنند.

چند بازی کوتاه برای پرورش تفکر انتقادی

این مجموعه حاوی فعالیت‌هایی با هدف پرورش مهارت تفکر انتقادی است که می‌توان در مدت زمانی کوتاه آن‌ها را در کلاس درس اجرا کرد. نقاشی با دست ضعیف، ساخت یک قطعه موسیقی و رانندگی عنوان این بازی‌هاست.

یادگیری جست‌وجوگرانه

  • کارآگاهان طبیعت
  • من کاغذ می‌سازم

کارآگاهان طبیعت

نام بازی: کارآگاهان طبیعت
خلاصه بازی: در این بازی دانش‌آموزان با انجام فعالیت‌های گروهی، مصادیق اتلاف انرژی و منابع طبیعی در زندگی روزمره را پیدا می‌کنند و به دنبال راهکارهایی می‌گردند که از آسیب بیشتر به محیط زیست جلوگیری شود. این فعالیت برای اجرا در گروه‌های سنی مختلف مناسب است مشروط بر اینکه پرسش‌ها را متناسب با سن مشارکت‌کنندگان تغییر داد تا دامنه‌ وسیع‌تری از اطلاعات و موضوعات مرتبط با محیط زیست را در برگیرد. علاوه بر این، برای گروه‌های سنی بالاتر (دبیرستان) می‌توان از مؤلفه‌های روش یادگیری جست‌وجوگر هم بهره برد و پژوهش‌های کتابخانه‌ای را هم به بخش‌های مختلف فعالیت اضافه کرد.

 

من کاغذ می‌سازم

نام بازی: من کاغذ می‌سازم

خلاصه بازی: این فعالیت برای دانش‌آموزان ششم ابتدایی و بالاتر از آن طراحی شده است اما قابلیت این را دارد که با ساده‌سازی مراحل انجام آن، در میان دانش‌آموزان کوچک‌تر هم اجرا شود.  در این بازی دانش‌آموزان، همراه با تسهیلگر یا معلم کلاس در یک فرآیند مشارکتی از کاغذهای باطله کاغذ جدیدی می‌سازند. شرکت‌کنندگان علاوه بر تمرین کار گروهی، مشاهده می‌کنند که برای بازیافت یک برگه کاغذ چه انرژی و منابعی لازم است.

طرح درس

  • یک طرح جست‌وجوگرانه برای درس علوم اجتماعی
  • یک طرح جست‌وجوگرانه برای درس علوم: مراقب جریان خون باشیم

یک طرح جست‌وجوگرانه برای درس علوم اجتماعی

نام بازی: یک طرح جست‌وجوگرانه برای درس علوم اجتماعی
خلاصه بازی: این بازی ماحصل یک پروژه مطالعاتی است که یکی از اعضای دپارتمان آموزش دانشگاه ایندیانا در زمینه یادگیری جست‌وجوگرانه (یادگیری از طریق پژوهش) انجام داده است  و علاوه بر این که مراحل مختلف یک فعالیت پژوهش‌محور را با جزئیات شرح می‌دهد، حاوی مؤلفه‌های گوناگون رویکرد آموزشی «یادگیری جست‌وجوگرانه» یا «پژوهش‌محور» است. قرار است دانش‌آموزان با شهر و محله‌ای که در آن زندگی می‌کنند، بهتر آشنا شوند. برای همین با حمایت و هدایت تسهیلگر کلاس، جست‌وجو درباره شهر را آغاز می‌کنند و محل زندگی‌شان را این بار از چشم یک محقق می‌بینند. 

هرچند که این طرح درس به‌طور مشخص برای درس علوم اجتماعی طراحی شده، اما از آنجا که شهر و محله از جنبه‌های مختلفی مثل تاریخ، اقلیم و جغرافیا، ساختار اجتماعی، صنعت، ورزش و هنر قابل بررسی است، می‌توان آن را با اهداف از پیش‌تعیین‌شده کلاس‌های مختلف انطباق داد و با اندکی تغییر اجرا کرد. 

یک طرح جست‌وجوگرانه برای درس علوم: مراقب جریان خون باشیم

نام بازی: یک طرح جست‌وجوگرانه برای درس علوم-مراقب جریان خون باشیم!

خلاصه بازی: هدف اولیه این بازی آشنایی دانش‌آموزان با عملکرد دستگاه قلبی-عروقی، بیماری‌های مرتبط با این دستگاه و اثر ورزش و تغذیه بر کنترل این بیماری‌ها است، اما هدف ثانوی و البته اصلی این طرح درس، تقویت مهارت‌های پژوهش‌گری و تمرین یادگیری در جریان جست‌وجو و آزمایش است. دانش‌آموزان حین اجرای یک آزمایش عملی یاد می‌گیرند که چه‌طور باید برای گردآوری اطلاعات و طراحی یک آزمایش علمی برنامه‌ریزی کرد، چه‌طور می‌توان منابع اطلاعاتی معتبر را یافت و میزان صحت و اعتبار منبع را سنجید، چه‌طور می‌توان یافته‌های جدید را با اطلاعات و تجربه‌های پیشین ترکیب کرد و چه‌طور می‌توان کار گروهی را پیش برد. 

همدلی و حل تعارض

  • چگونه به دوستم کمک کنم؟
  • شباهت‌ها و تفاوت‌های ما
  • عصبانیت تا کجا!
  • مهارت‌های حل تعارض
  • اگر من جای او بودم
  • بانک احساسات
  • ای کاش…
  • ژاکت عصبانیت
  • ژاکت عصبانیت را دربیار

چگونه به دوستم کمک کنم؟

نام بازی: چگونه به دوستم کمک کنم؟

خلاصه بازی: این فعالیت که برای دانش‌آموزان کلاس ششم ابتدایی و بالاتر از آن طراحی شده است بر مهارت «همدلی کردن» تمرکز دارد. شرکت‌کنندگان از طریق اجرای یک نمایش و گفت‌وگو درباره آن با «همدلی» به عنوان یکی از اساسی‌ترین مهارت‌های شهروندی آشنا می‌شوند و کاربرد آن در زندگی و روابط روزمره‌شان را درک می‌کنند.

شباهت‌ها و تفاوت‌های ما

نام بازی: شباهت‌ها و تفاوت‌های ما

خلاصه بازی: این بازی برای شرکت‌کنندگانی بالاتر از ۱۱ سال و با هدف تقویت مهارت دیگر‌پذیری، به چالش کشیدن پیش‌داوری و برچسب‌زنی، و نگاه به دیگران مستقل از ظاهر و ملیت و نژاد آن‌ها طراحی شده است. این فعالیت شرکت‌کنندگان را تشویق می‌کند که به دور از پیش‌فرض‌ها و پیش‌داوری‌ها با دیگران تعامل کنند.

اگر شما هم با این رویکرد موافقید که یکی از مهم‌ترین دلایل بروز خشونت در هر اجتماع فقدان همدلی با دیگران و پذیرش آن‌هاست، می‌توانید از طریق اجرای این فعالیت در کلاس درس یا گروه خود پیش‌داوری‌ کردن را به چالش بکشید و دیگرپذیری را تمرین کنید. 

عصبانیت تا کجا!

خلاصهٔ بازی:  این فعالیت متناسب با شرکت‌کنندگان ۱۱ سال به بالا طراحی شده است. شرکت‌کنندگان تلاش می‌کنند با استفاده از قدرت تخیل و تجربه‌های شخصی خود داستان‌های کوتاه بنویسند و از این طریق با درجه‌های مختلف خشم و عصبانیت آشنا می‌شوند. هدف نهایی این است که مهارت شناخت و مدیریت احساسات در شرکت‌کنندگان تقویت شود تا میزان تعارض و درگیری در میان آن‌ها کاهش یابد و از احتمال بروز جرم کاسته شود.

مهارت‌های حل تعارض

نام بازی: مهارت‌های حل تعارض

خلاصه بازی: این بازی با هدف آشنا کردن دانش‌آموزان با این موضوع طراحی شده‌ است که «تعارض‌ها و درگیری‌ها را می‌توان به روشی مسالمت‌آمیز حل و فصل کرد، اما برای این کار باید مهارت‌هایی را در خود تقویت کنیم و برای به کار بردن آن‌ها در زندگی روزمره تمرین کنیم». دانش‌آموزان در جریان اجرای این فعالیت‌، با همراهی تسهیلگر، مهارت‌هایی را پیشنهاد می‌دهند و درباره هر کدام صحبت می‌کنند.

اگر من جای او بودم

خلاصه بازی: این بازی از جمله فعالیت‌های ایفای نقش است؛ به این معنا که دانش‌آموزان از طریق مشارکت در یک طرح نمایشی، یک موقعیت را تجربه می‌کنند. تعدادی داستانک به این فعالیت پیوست شده که هر کدام یک موقعیت اختلاف و تعارض را توصیف می‌کنند. شرکت‌کنندگان باید در قالب کار مشارکتی داستانک را تکمیل و آن را به‌صورت نمایش اجرا کنند. هدف اصلی این فعالیت ملموس شدن تعارض برای دانش‌آموزان و قرار دادن‌ آن‌ها در موقعیت‌ پیشگیری از بروز یا حل و فصل تعارض است.  

بانک احساسات

خلاصه بازی: هدف اصلی این فعالیت آشنا شدن شرکت‌کنندگان با طیف وسیعی از احساسات و عواطف انسانی طراحی شده است. شناختن احساسات اولین مرحله در به رسمیت شناختن و پاسخ دادن به آن‌هاست، و پاسخ صحیح به احساسات و نیازهایی که آن‌ها را ایجاد می‌کنند گامی ضروری برای پیشگیر از تعارض یا حل و فصل مسالمت‌آمیز آن‌هاست. فعالیت حاضر با تکیه بر این دیدگاه طراحی شده است که «شناخت احساسات، بروز آن‌ها و پرورش مهارت همدلی به کاهش خشونت در جامعه کمک می‌کند».

ای کاش…

خلاصه بازی: این فعالیت بر درک احساسات و عواطف انسانی به هنگام مواجهه با خشونت و پیدا کردن راهکارهای مسالمت‌آمیز برای پایان دادن به تعارض‌های ستیزه‌جویانه متمرکز است. شرکت‌کنندگان با تماشای تصاویری که هر کدام صحنه‌ای از یک تعارض را نشان می‌دهند، درباره احساسات خود و احساس احتمالی افرادی که در این صحنه درگیر هستند صحبت می‌کنند و می‌کوشند راه‌هایی مسالمت‌آمیز برای پایان درگیری پیشنهاد دهند.

ژاکت عصبانیت

خلاصه بازی: عصبانیت چه‌جور احساسی‌ است؟ و به هنگام عصبانیت چه واکنش‌هایی ممکن است از فرد سر بزند؟ این فعالیت برای پاسخ به این دو سؤال طراحی شده و فضایی برای دانش‌آموزان فراهم می‌کند که مهارت‌ خود در شناسایی احساس عصبانیت را تقویت و راه‌های عبور از آن را تمرین کنند.

ژاکت عصبانیت را دربیار

خلاصه فعالیت:‌ محور اصلی این فعالیت پوشیدن ژاکتی به نام عصبانیت و تلاش برای بازیابی آرامش و در آوردن آن است. ژاکت عصبانیت نماد خشم است و دانش‌آموزان باید به فردی که آن را به تن کرده کمک کنند آرامش خود را بازیابد و ژاکت را از تن در آورد. آن‌ها برای این کار هم‌فکری می‌کنند و در این مسیر راه‌های غلبه بر خشم و عصبانیت را می‌آزمایند. 

مهارت‌های شهروندی

  • کلاس من، جامعۀ کوچک من
  • کیسه خرید دوست داشتنی من

کلاس من، جامعۀ کوچک من

نام بازی : کلاس من، جامعه کوچک من

خلاصه بازی:  این فعالیت برای اجرا در میان هر گروهی از افراد که برای انجام یک فعالیت جمعی گرد هم آمده‌اند و بالاتر از ۷ سال هستند، مناسب است. مهم‌ترین دستآورد آن مجموعه قوانینی است که همه اعضای گروه بر سر آن‌ها به توافق رسیده‌اند و می‌تواند مبنای تعامل‌های میان‌فردی در همان گروه باشد. فعالیت بر مبنای این رویکرد طراحی شده است که یک شهروند مسئول، از حقوق خود و دیگران، و همچنین از قوانین جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، آگاه و به آن‌ها پایبند است. علاوه براین، می‌تواند این حقوق و قوانین را با نگاهی انتقادی و با در نظر گرفتن حقوق همۀ افراد جامعه تحلیل کند. این مفاهیم کلان از طریق اجرای فعالیت «کلاس من، جامعه کوچک من» در محدوده کوچک کلاس درس یا گروه دانشجویان یا همکاران تمرین می‌شود. 

کیسه خرید دوست داشتنی من

نام بازی: کیسه خرید دوست داشتنی من

خلاصه بازی: این فعالیت آغازی است بر بازاندیشی درباره دور ریختنی‌ها و تقویت خلاقیت کودکان تا کاربردی تازه برای آن پیدا کنند. از طریق اجرای این فعالیت می‌توان به موضوع محدود بودن منابع طبیعی اشاره کرد و اهمیت صرفه‌جویی در استفاده از این منابع را از طریق یافتن کاربردی تازه برای وسایل غیرقابل استفاده شرح داد.

مهارت‌های ارتباطی و کار گروهی

  • نقاشی ما
  • می‌گویم و می‌شنوم
  • من یک کلمه می‌دانم
  • پازل گروهی
  • جدول دوستی
  • شباهت‌های ما

نقاشی ما

نام بازی: نقاشی ما

خلاصه بازی: این فعالیت برای دانش‌آموزان کلاس اول تا سوم دبستان طراحی شده، اما با تغییر لحن پرسش‌ها به کلامی ساده‌تر و قابل‌فهم‌تر، برای اجرا در مقطع پیش‌دبستانی یا پایین‌تر از آن هم مناسب است. هدف این فعالیت آشنایی کودکان با مفاهیم صبر، مشارکت و ارتباط موثر است.

می‌گویم و می‌شنوم

نام بازی: می‌گویم و می‌شنوم

خلاصه بازی: این فعالیت برای اجرا در مقطع پنجم ابتدایی و بالاتر از آن مناسب است. دانش‌آموزان از طریق این فعالیت در موقعیت‌های متفاوتی نسبت به یک موضوع قرار می‌گیرند و به‌طور عملی با مفاهیم تفاوت، احترام به تفاوت‌ها، نقد پذیری و نقد منصفانه آشنا می‌شوند. این فعالیت به روشی ساده به دانش‌آموزان نشان می‌دهد که برای برقراری ارتباط مؤثر با دوستان و اعضای خانواده خود نباید لزوماً همگی هم‌عقیده باشند.

من یک کلمه می‌دانم

نام بازی: من یک کلمه می‌دانم

خلاصه بازی: این بازی که متناسب با توانمندی‌ها و ویژگی‌های کودکان بالاتر از ۹ سال طراحی شده است بر تقویت مهارت کار گروهی و تلاش برای موفقیت کل گروه متمرکز است. شرکت‌کنندگان که باید برای رسیدن به یک هدف مشترک تلاش کنند، در یک فرآیند جمعی به درک مشترکی از یک موضوع می‌رسند.

پازل گروهی

نام بازی: پازل گروهی

خلاصه بازی: این فعالیت برای شرکت‌کنندگانی از همه گروه‌های سنی مناسب ا است، مشروط بر اینکه موضوع آن متناسب با سن شرکت‌کنندگان انتخاب شود و معلم یا تسهیلگر گفت‌وگوها را به نحوی هدایت کند که برای شرکت‌کنندگان قابل درک باشد. در این بازی دانش‌آموزان در نقش یک متخصص تمرین می‌کنند تا آنچه را در گروه فرا گرفته‌اند، به هم‌گروهی‌های خود یاد بدهند و این سبب می‌شود خودشان هم بهتر مطلب را درک کنند. مهم‌ترین دستاورد این بازی تقویت مسئولیت‌پذیری فردی و گروهی، پرورش روحیه همکاری و در نظر گرفتن مصلحت و انتفاع جمعی به جای نفع شخصی است. 

جدول دوستی

نام بازی: جدول دوستی

خلاصه بازی: تفاوت افراد با یکدیگر چه تأثیری بر ارتباط آن‌ها دارد؟ چه‌طور می‌شود با وجود تنوع فکرها و علایق، روابطی سازنده و برپایه احترام برقرار کرد؟ این فعالیت می‌کوشد دانش‌آموزان را با رنگین‌کمانی از علائق و سلایق مختلف روبه‌رو کند تا در عین حال که هم‌کلاسی‌هایشان را بهتر و دقیق‌تر می‌شناسند، در عمل تجربه کنند که تفاوت‌ها مانع نزدیکی و دوستی افراد نیست. این فعالیت برای نخستین جلسه کلاس یا نخستین روزهای سال تحصیلی پیشنهاد می‌شود.

شباهت‌های ما

خلاصه بازی: این فعالیت برای نخستین جلسه کلاس یا جلسه‌های آغازین سال تحصیلی مناسب است زیرا اصلی‌ترین کارکردهای آن افزایش شناخت شرکت‌کنندگان نسبت به هم و ایجاد احساس همدلی میان افراد و حس تعلق به گروه در تک تک شرکت‌کنندگان است. در این فعالیت شرکت‌کنندگان با هدف یافتن شباهت‌های رفتاری و عاطفی با هم گفت‌وگو می‌کنند، خوب گوش دادن را تمرین می‌کنند و برای درک تفاوت‌ها می‌کوشند. 

یادگیری از راه خدمت

  • معنای یادگیری از راه خدمت
  • درست یا غلط
  • توپ رو بچرخون

معنای یادگیری از راه خدمت

خلاصه فعالیت: این فعالیت با هدف آشنا کردن دانش‌آموزان با مفهوم یادگیری در جریان ارائه یک سرویس اجتماعی طراحی شده و برای زمانی مناسب است که معلم می‌خواهد پروژه یادگیری از راه خدمت را آغاز کند. با اجرای این فعالیت می‌توان مزایای این روش آموزشی-یادگیری را در کلاس به بحث گذاشت و اطمینان یافت که همه‌ تصویری درست و دقیق از یادگیری از راه خدمت در ذهن دارند.

درست یا غلط

خلاصه فعالیت: این فعالیت برای زمانی مناسب است که معلم قصد دارد یک پروژه یادگیری از راه خدمت را در کلاس به اجرا در آورد و پیش از برداشتن نخستین گام‌ها می‌خواهد تصویری دانش‌آموزان از ارائه خدمت به جامعه در ذهن دارند، شفاف‌تر شود. در این فعالیت با ارائه مثال‌ها و نمونه‌هایی تعریف یادگیری از راه خدمت در ذهن یادگیرندگان تثبیت می‌شود.

توپ رو بچرخون

خلاصه فعالیت: این فعالیت برای نخستین مرحله اجرای یک پروژه یادگیری از راه خدمت در کلاس طراحی شده است. در مرحله تحقیق دانش‌آموزان باید برای انتخاب موضوع پروژه‌شان محیط پیرامون خود را به دقت بررسی کنند و نیازهای جامعه اطراف‌شان را بشناسند. این فعالیت به دانش‌آموزان کمک می‌کند تصویر دقیق‌تری از نیازمندی‌های اجتماع محلی و خدماتی که می‌توانند برای رفع این نیازها ارائه دهند، به دست آورند.